
İş Ekipmanları Yönetmeliği gereği vinç, forklift, kazan, kompresör gibi ekipmanlar akredite kuruluşlarca periyodik kontrolden geçirilmelidir. Genel kural yılda bir kontroldür; basınçlı kaplar ve kaldırma araçları için standartta aksi belirtilmedikçe bu süre esastır. Kontroller EKİPNET'e kaydedilir; ağır kusurlu ekipman kullanımdan men edilir.
Üretim tesislerinde iş kazalarının önemli bir bölümü, periyodik kontrolü yapılmamış iş ekipmanlarından kaynaklanır. İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği, kaldırma araçlarından basınçlı kaplara, elektrik tesisatından paratonere kadar tüm kritik ekipmanların belirli periyotlarda yetkili kişilerce kontrol edilmesini zorunlu kılar. Periyodik test ve kontroller hizmeti bu yükümlülüğü akredite raporlarla karşılar.
Periyodik Kontrol Kapsamı ve Yetkili Kişi
Periyodik kontroller; makine mühendisi, elektrik mühendisi veya ilgili teknik öğretmen gibi yetkili ve yeterliliği olan kişilerce yapılır. Kontroller yalnızca görsel muayene değil; yük testi, kalınlık ölçümü, hidrostatik test ve topraklama direnci ölçümü gibi enstrümantal işlemleri de kapsar. Standartta aksi belirtilmedikçe genel kontrol periyodu yılda birdir.
Kaldırma ve İletme Ekipmanları
Yük kaldıran her ekipman, test yüküyle (genellikle beyan edilen kapasitenin belirli oranı fazlası) kontrol edilir. Başlıca ekipmanlar ve periyotları:
| Ekipman | Kontrol Periyodu | Kontrol Yöntemi |
|---|---|---|
| Vinç (köprü/gezer/kule) | Yılda 1 | Statik ve dinamik yük testi |
| Forklift | Yılda 1 | Yük testi, fren ve hidrolik kontrolü |
| Transpalet (akülü/manuel) | Yılda 1 | Yük testi, kaldırma mekanizması |
| Caraskal / Vinç halatı | Yılda 1 | Yük testi, halat/zincir muayenesi |
| Araç kaldırma lifti | Yılda 1 | Yük ve kilit mekanizması testi |
Basınçlı Kaplar ve Tesisatlar
Basınçlı kaplar, patlama riski nedeniyle en kritik ekipman grubudur. Hidrostatik test ve et kalınlığı ölçümü ile kontrol edilirler:
| Ekipman | Kontrol Periyodu | Kontrol Yöntemi |
|---|---|---|
| Buhar kazanı | Yılda 1 | Hidrostatik test (1,5 kat işletme basıncı) |
| Kalorifer kazanı | Yılda 1 | Hidrostatik test |
| Kompresör / Hava tankı | Yılda 1 | Hidrostatik test, emniyet ventili kontrolü |
| Hidrofor | Yılda 1 | Basınç ve emniyet donanımı testi |
| Genleşme tankı / Otoklav | Yılda 1 | Hidrostatik test |
Basınçlı kaplarda emniyet ventilinin çalışmaması veya et kalınlığının kritik seviyenin altına inmesi "ağır kusur" olarak raporlanır ve ekipman derhal kullanımdan men edilir.
Elektrik Tesisatı, Topraklama ve Paratoner
Elektrik kaynaklı yangın ve elektrik çarpması risklerine karşı tesisatın periyodik ölçümü zorunludur:
| Kontrol | Periyot | Ölçüm |
|---|---|---|
| Topraklama tesisatı | Yılda 1 | Topraklama direnci ölçümü |
| Paratoner (yıldırımdan korunma) | Yılda 1 | Topraklama ve iletkenlik ölçümü |
| Elektrik iç tesisatı | Yılda 1 | Yalıtım direnci, pano termal kontrolü |
| Jeneratör / Kaçak akım rölesi | Yılda 1 | Fonksiyon ve tetikleme testi |
EKİPNET Kayıt Zorunluluğu
2027 itibarıyla periyodik kontrol raporları, Bakanlığın EKİPNET (İş Ekipmanları Periyodik Kontrol Kayıt Sistemi) platformuna işlenir. Bu sistem, kontrolün gerçekten yetkili kişi tarafından ve zamanında yapıldığını denetim altına alır. Kayıt süreci:
- Akredite kontrol kuruluşu/mühendis, ekipmanı yerinde test eder.
- Kontrol raporu düzenlenir; uygun/kusurlu durumu belirtilir.
- Rapor EKİPNET'e yüklenir ve sisteme kayıt numarası alınır.
- İşveren, geçerli raporu teftişe hazır biçimde saklar.
Ağır ve Hafif Kusur Raporlarının Yönetimi
Kontrol sonucunda ekipman üç durumdan biriyle raporlanır:
- Uygun: Ekipman güvenle kullanılabilir; bir sonraki periyoda kadar geçerlidir.
- Hafif kusurlu: Belirlenen süre içinde giderilmesi gereken eksiklikler vardır; kullanım şartlı sürer.
- Ağır kusurlu: Can güvenliği riski taşır; ekipman derhal kullanımdan men edilir, kusur giderilip yeniden kontrol edilmeden çalıştırılamaz.
İş Ekipmanı Kontrol Listesi
- Tüm kaldırma araçlarının geçerli (yıl içi) kontrol raporu var mı?
- Basınçlı kapların hidrostatik test raporları güncel mi?
- Topraklama ve paratoner ölçümleri yenilendi mi?
- Raporlar EKİPNET'e kaydedildi mi?
- Ağır kusurlu ekipmanlar kullanımdan men edildi mi?
- Kontrol takvimi oluşturulup sorumlu atandı mı?
İstanbul ve Marmara bölgesindeki tesisinizin tüm iş ekipmanlarını tek bir koordinasyonla akredite biçimde kontrol ettirmek için Kutan OSGB ile planlama yapabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
İş ekipmanları ne sıklıkla periyodik kontrolden geçmelidir?
+
İlgili standartta aksi belirtilmedikçe genel periyodik kontrol süresi yılda birdir. Vinç, forklift, kazan, kompresör ve topraklama tesisatı için bu kural geçerlidir; bazı standartlar daha sık kontrol gerektirebilir.
Periyodik kontrolü kimler yapabilir?
+
Kontroller, ekipmanın türüne göre makine mühendisi, elektrik mühendisi veya ilgili teknik öğretmen gibi yetkili ve yeterliliği bulunan kişilerce yapılır ve akredite raporla belgelendirilir.
EKİPNET nedir ve zorunlu mudur?
+
EKİPNET, iş ekipmanları periyodik kontrol raporlarının Bakanlık sistemine kaydedildiği platformdur. Kontrol raporlarının bu sisteme işlenmesi ve kayıt numarası alınması zorunludur.
Ağır kusurlu çıkan ekipman kullanılabilir mi?
+
Hayır. Ağır kusur, can güvenliği riski anlamına gelir; ekipman derhal kullanımdan men edilir ve kusur giderilip yeniden kontrolden geçene kadar çalıştırılamaz.
Basınçlı kaplar nasıl kontrol edilir?
+
Basınçlı kaplar genellikle işletme basıncının 1,5 katı ile hidrostatik teste tabi tutulur; ayrıca et kalınlığı ölçümü ve emniyet ventili kontrolü yapılır.
Topraklama ölçümü neden önemlidir?
+
Topraklama tesisatı, elektrik çarpması ve yangın riskini önler. Yılda bir topraklama direnci ölçülerek tesisatın güvenli sınırlar içinde olduğu belgelenir; bu, teftişlerde istenen temel raporlardandır.
İşletmenizin İSG Uyum Durumunu Kontrol Edin
Çalışan sayınız, tehlike sınıfınız ve mevcut dosyalarınızı inceleyelim; yasal eksiklerinizi ve gereken aylık süreleri ücretsiz analiz edelim.



